Sinds 1 juli 2026 is de Wet versterking regie volkshuisvesting van kracht. Met deze wet krijgen het Rijk, provincies en gemeenten meer mogelijkheden om te sturen op de woningbouwopgave: hoeveel woningen worden gebouwd, waar deze komen en voor welke doelgroepen. Voor gemeenten betekent de wet ook nieuwe verplichtingen. Eén daarvan springt eruit: uiterlijk 1 juli 2027 moet iedere gemeente een volkshuisvestingsprogramma hebben vastgesteld.

Wat verandert er precies en hoe bereidt jouw gemeente zich hierop voor?

Meer regie op de woningbouw

De woningnood blijft groot en de ambitie om jaarlijks 100.000 woningen toe te voegen blijft onverminderd van kracht. De Wet versterking regie volkshuisvesting moet ervoor zorgen dat overheden beter samenwerken en sneller kunnen sturen op de woningbouwopgave. De wet richt zich daarbij op vier centrale doelen:

• meer duidelijkheid over de woningbouwopgave;
• een evenwichtiger verdeling van urgente woningzoekenden;
• voldoende betaalbare woningen;
• versnelling van de woningbouw.

Om deze doelen te bereiken introduceert de wet verschillende nieuwe instrumenten en verplichtingen.

Wat verandert er voor gemeenten?

De belangrijkste wijzigingen zijn:

• Verplichte regionale samenwerking. Gemeenten maken binnen woningbouwregio’s afspraken over het aantal woningen, de locaties en de doelgroepen waarvoor wordt gebouwd.
• Sterkere regierol voor provincies. Provincies stellen woningbouwregio’s vast, bewaken de voortgang en kunnen ingrijpen wanneer gemeenten onderling geen overeenstemming bereiken.
• Meer betaalbare woningbouw. Binnen iedere woningbouwregio moet twee derde van de nieuwbouw betaalbaar zijn, waarvan 30% sociale huur. Gemeenten met relatief weinig sociale huurwoningen moeten hun aandeel vergroten. Gemeenten met een bovengemiddeld aandeel sociale huur richten zich juist meer op middenhuur en betaalbare koop.
• Snellere woningbouwprocedures. Beroepsprocedures worden verkort. Daarnaast wordt de Ladder voor duurzame verstedelijking voor woningbouwlocaties naar verwachting per januari 2027 uitgezet via het Besluit versterking regie volkshuisvesting.
• Vergunningvrij bouwen voor mantelzorg- en familiewoningen. Ook dit wordt geregeld in het Besluit versterking regie volkshuisvesting.
• Verplichte huisvestingsverordening. Gemeenten moeten uiterlijk 1 januari 2028 beschikken over een huisvestingsverordening met ten minste een urgentieregeling.
• Verplicht volkshuisvestingsprogramma. Uiterlijk 1 juli 2027 moet iedere gemeente een volkshuisvestingsprogramma hebben vastgesteld.

Het volkshuisvestingsprogramma wordt het centrale beleidsinstrument

Met de nieuwe wet wordt het volkshuisvestingsprogramma hét centrale document voor het gemeentelijke woonbeleid. Hierin komen de woningbouwprogrammering, de regionale afspraken en het beheer van de bestaande woningvoorraad samen.

De huidige woonvisie komt hiermee als afzonderlijk beleidsdocument te vervallen. In plaats daarvan wordt het woonbeleid geïntegreerd in één programma dat aansluit op de beleidscyclus van de Omgevingswet en de omgevingsvisie concreet uitwerkt.

Wat moet een volkshuisvestingsprogramma bevatten?

De nadere eisen worden uitgewerkt in het Besluit versterking regie volkshuisvesting. Duidelijk is al dat in ieder geval aandacht moet worden besteed aan:

• de woningbehoefte en woningbouwopgave;
• de locaties voor woningbouw;
• de doelgroepen waarvoor wordt gebouwd;
• de betaalbaarheid en samenstelling van de woningvoorraad;
• de regionale afstemming van de woningbouwopgave;
• het beheer en de ontwikkeling van de bestaande woningvoorraad.

Deze onderwerpen vragen om een actuele analyse van de lokale en regionale woonbehoefte en een zorgvuldige afstemming met andere overheden en stakeholders.

Meer dan een wettelijke verplichting

Hoewel het volkshuisvestingsprogramma verplicht is, biedt het gemeenten ook kansen. In veel gemeenten is het woonbeleid momenteel verspreid over verschillende beleidsdocumenten. Het volkshuisvestingsprogramma biedt de mogelijkheid om deze samen te brengen in één integrale strategie.

Daarbij is er ruimte om ook onderwerpen als woningtransformatie, woningsplitsing, kavelsplitsing en de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad mee te nemen. Zo ontstaat een samenhangend beleidskader dat richting geeft aan toekomstige woningbouwontwikkelingen.

Tegelijkertijd vraagt het opstellen van een goed volkshuisvestingsprogramma om zorgvuldige keuzes. De afwegingen die gemeenten maken, raken niet alleen het wonen, maar ook thema’s als klimaatadaptatie, groen, bereikbaarheid en voorzieningen. Juist de samenhang tussen deze opgaven bepaalt uiteindelijk de kwaliteit en uitvoerbaarheid van het programma.

Tijdig starten loont

Veel gemeenten zijn inmiddels gestart met de voorbereiding van hun volkshuisvestingsprogramma. Door op tijd te beginnen ontstaat ruimte om de woonbehoefte zorgvuldig in beeld te brengen, stakeholders te betrekken en het programma goed aan te laten sluiten op andere gemeentelijke opgaven.

Movares ondersteunt gemeenten bij het opstellen van integrale volkshuisvestingsprogramma’s die voldoen aan de nieuwe wettelijke eisen én aansluiten bij de lokale ambities. Daarbij verbinden wij ruimtelijke ontwikkeling, mobiliteit, leefomgeving en wonen tot één uitvoerbare strategie.

Wil je weten wat de Wet versterking regie volkshuisvesting betekent voor jouw gemeente of wil je sparren over de voorbereiding van een volkshuisvestingsprogramma? Neem gerust contact op met onze adviseurs.