Hoe zorgen we ervoor dat iedere Drent, ongeacht waar hij of zij woont, toegang houdt tot belangrijke voorzieningen? Die vraag stond centraal in de Voorzieningenscan Drenthe. Voor het eerst is provinciebreed in beeld gebracht hoe bereikbaar voorzieningen zoals supermarkten, huisartsen, scholen, sportaccommodaties en bibliotheken zijn. De resultaten bieden de provincie Drenthe een stevige basis om te sturen op leefbaarheid, bereikbaarheid en vitale gemeenschappen.

Inzicht in bereikbaarheid

Voor de scan ontwikkelde Movares een digitaal dashboard dat de reistijd naar voorzieningen berekent voor auto, fiets, openbaar vervoer en lopen. Daarmee wordt niet alleen zichtbaar waar voorzieningen zich bevinden, maar vooral of inwoners deze binnen een acceptabele reistijd kunnen bereiken.Dat onderscheid is belangrijk. Leefbaarheid draait niet om een supermarkt, huisarts of sporthal in ieder dorp, maar om de mogelijkheid om voorzieningen te gebruiken wanneer dat nodig is. Hoewel leefbaarheid uit meer bestaat dan alleen bereikbaarheid, biedt deze scan een waardevol inzicht in één van de belangrijkste pijlers ervan.

Een sterke basis

De resultaten laten zien dat de voorzieningenstructuur in Drenthe op dit moment goed functioneert. Met de auto zijn de meeste basisvoorzieningen voor vrijwel alle inwoners binnen acceptabele reistijd bereikbaar. Daarnaast beschikt Drenthe over een fijnmazig netwerk van onder meer scholen, kinderopvanglocaties, dorpshuizen en supermarkten.Ook bevestigt het onderzoek een belangrijke kracht van de provincie: de combinatie van sterke lokale gemeenschappen, ondernemerschap, naoberschap en samenwerking tussen overheden en maatschappelijke organisaties. Juist die samenwerking zorgt ervoor dat het voorzieningenniveau op veel plekken op peil blijft.

Niet overal dezelfde bereikbaarheid

Tegelijkertijd laat de scan zien dat bereikbaarheid niet overal vanzelfsprekend is. In delen van Westerveld, Aa en Hunze en andere landelijke gebieden lopen de reistijden naar voorzieningen op. Vooral inwoners zonder auto, zoals jongeren en ouderen, kunnen hierdoor minder gemakkelijk toegang krijgen tot voorzieningen.Daarnaast concentreren voorzieningen zich steeds vaker in grotere kernen. Schaalvergroting in zorg, onderwijs, detailhandel en horeca maakt het mogelijk voorzieningen in stand te houden, maar vergroot ook de afstand voor inwoners. Kleine dorpen verliezen daardoor niet alleen voorzieningen, maar ook belangrijke ontmoetingsplekken en levendigheid. Dat is een landelijke ontwikkeling die in een provincie met veel kleine kernen extra voelbaar is.

Denken in netwerken

Een belangrijk inzicht uit de scan is dat Drenthe niet functioneert als een hiërarchisch systeem van steden met omliggende dorpen. In veel gebieden vullen kleine en middelgrote kernen elkaar juist aan. Samen bieden zij een compleet pakket aan voorzieningen.Dat vraagt om een andere manier van kijken. Niet ieder dorp hoeft over alle voorzieningen te beschikken, zolang de verbindingen tussen dorpen goed zijn en voorzieningen slim over de regio zijn verdeeld. Bereikbaarheid wordt daarmee minstens zo belangrijk als de fysieke aanwezigheid van voorzieningen.”Breng je de voorzieningen naar de mensen, of de mensen naar de voorzieningen?”, Robin van Lieshout, projectleider namens Movares

Lokale initiatieven versterken leefbaarheid

De scan laat ook zien hoe belangrijk lokale betrokkenheid is. Dorpsvervoer, multifunctionele accommodaties, energiecoöperaties, vrijwilligersinitiatieven en dorpsraden dragen in veel kleine kernen bij aan het behoud van voorzieningen en de leefbaarheid.Volgens de onderzoekers vraagt dit om een verschuiving van een top-down naar een meer bottom-up aanpak. Inwoners en ondernemers weten vaak goed wat hun omgeving nodig heeft. De rol van overheden en maatschappelijke organisaties is om deze initiatieven te ondersteunen en samen verder te brengen. Tegelijkertijd blijft de overheid verantwoordelijk voor het waarborgen van een goede bereikbaarheid van basisvoorzieningen.

Een instrument voor toekomstgericht beleid

De Voorzieningenscan is meer dan een momentopname. Het dashboard helpt de provincie Drenthe om ontwikkelingen te volgen en beter onderbouwde keuzes te maken. Zo ondersteunt het onderzoek bij:

• het gericht investeren in gebieden waar de bereikbaarheid onder druk staat;
• het verbinden van voorzieningenbeleid met woningbouw, mobiliteit en leefbaarheid;
• het ondersteunen van lokale initiatieven;
• het tijdig signaleren van ontwikkelingen zoals vergrijzing en schaalvergroting;
• het samenwerken met gemeenten aan een toekomstbestendige voorzieningenstructuur.

Van inzicht naar actie

De grootste waarde van de Voorzieningenscan zit uiteindelijk niet in de cijfers, maar in de gesprekken die ze op gang brengt. Over waar voorzieningen nodig zijn, hoe dorpen elkaar kunnen versterken en welke keuzes nodig zijn om Drenthe ook in de toekomst leefbaar te houden.Met deze scan beschikt de provincie over een unieke kennisbasis én een praktisch dashboard om samen met gemeenten, maatschappelijke organisaties en inwoners te werken aan een toekomstbestendige voorzieningenstructuur. Movares blijft zich ook de komende jaren inzetten om deze inzichten te vertalen naar concrete oplossingen voor een leefbaar en bereikbaar Drenthe.