Voldoende ruimte voor watergebonden bedrijven is cruciaal om de ambities op het gebied van duurzame logistiek, circulaire economie en energietransitie waar te maken. Toch dreigt in Gelderland een groeiend tekort aan ruimte voor bedrijven die afhankelijk zijn van vervoer over water. Dat blijkt uit onderzoek van Movares, uitgevoerd in opdracht van de provincie Gelderland. Zonder tijdige en duidelijke keuzes komen duurzame logistieke ketens, circulaire bedrijvigheid en economische groei onder druk te staan.

Duurzame logistiek en circulaire economie vragen om meer ruimte langs het water

Movares heeft op basis van de bedrijventerreinprognoses per Gelderse regio de behoefte aan watergebonden bedrijventerreinen bepaald. Gelderlandbreed ontstaat richting 2040 een extra ruimtevraag van circa 79 hectare voor watergebonden bedrijvigheid. Met name de ambitie om meer over water te vervoeren en toe te groeien naar een circulaire economie leidt tot een hogere vraag naar bedrijventerreinen met een haven of op- en overslagfaciliteiten. Juist omdat deze terreinen direct toegang hebben tot de binnenvaart, maken zij een verschuiving van goederenvervoer van weg naar water mogelijk. Dat vermindert de druk op het wegennet en draagt bij aan een lagere CO₂-uitstoot. Daarnaast zijn watergebonden locaties vaak onmisbaar voor de opslag, verwerking en overslag van grondstoffen en circulaire materialen.

Aanbod staat onder druk

Tegelijkertijd is er weinig tot geen aanbod aan watergebonden bedrijfskavels beschikbaar. Movares inventariseerde alle bedrijventerreinen met havens, kades en overslagfaciliteiten. Daarnaast zijn ook solitaire locaties van bijvoorbeeld beton- en steenfabrieken, scheepswerven en veevoederbedrijven in beeld gebracht.

Nieuw aanbod is er vrijwel nergens en uitbreidingsruimte voor bestaande bedrijven is lastig te realiseren. Veel gemeenten worstelen dan ook met de uitbreidingsvraag van watergebonden bedrijven en lopen – met name langs de grote rivieren – aan tegen ruimtelijke regels ten aanzien van natuurwaarden, ruimte voor de rivier, benodigde investeringen in infrastructuur en andere ruimtelijke wensen als woningbouw. Veelal moet een complexe ruimtelijke puzzel worden gelegd waar gemeenten zelf niet uitkomen. Wat daarbij niet helpt is dat deze watergebonden bedrijven vaak veel milieuruimte nodig hebben. Hierdoor ontstaat regelmatig spanning tussen economische ambities en andere ruimtelijke opgaven in de directe omgeving.

Meer ruimte creëren voor watergebonden bedrijven langs verschillende sporen

Movares onderscheidt twee sporen om meer ruimte voor watergebonden activiteiten te creëren:

• Bestaande bedrijventerreinen beter benuttendoor:
• Niet watergebonden bedrijven die een nat kavel bezet houden te verplaatsen naar reguliere bedrijfskavels;
• Slimmer ruimtegebruik door terreinen te herinrichten;
• Beter gebruik van bebouwingsmogelijkheden.

Focus en concentratie op strategische locaties:Door watergebonden activiteiten te bundelen op strategische plekken ontstaat ruimte voor efficiëntere logistiek, circulaire ketens, investeringen in kades en overslagfaciliteiten, en toekomstbestendige energievoorzieningen zoals Clean Energy Hubs. Daarnaast kan de inzet van overheden, mensen en middelen hierdoor beter worden benut.

Belangrijke criteria voor de keuze van strategische locaties zijn onder meer:

• De kwaliteit van vaarwegen;
• Knooppunten van Rijkswegen en vaarwegen;
• Aanwezigheid van bestaande bijpassende economische functies: industriële bedrijven, logistiek & handel, circulaire bedrijven, etc.
• Voldoende milieuruimte.

De volgende concentratiegebieden zijn benoemd in het rapport: Tiel (Kellen en Medel), Nijmegen (TPN-West), Arnhem-Westervoort-Duiven, Wageningen, Harderwijk, Zutphen-Lochem – Deventer (in regionale samenhang).

Binnen deze concentratiegebiedenmoet regionaal worden bekeken hoe de watergebonden vraag kan worden geaccommodeerd, waarbij mogelijk ook ruimte voor nieuwe watergebonden bedrijventerreinen gevonden moet worden.

Van analyse naar handelingsperspectief

De opgave waar de provincie Gelderland en de gemeenten voor staan is niet eenvoudig. Het beter benutten van de bestaande watergebonden bedrijventerreinen is in theorie mogelijk, maar in de praktijk lastig uitvoerbaar. In het rapport zijn verschillende instrumenten uitgewerkt die hiervoor kunnen worden ingezet.

De belangrijkste stap is nu om keuzes te maken. Welke watergebonden locaties willen provincie en gemeenten voor de lange termijn behouden en versterken? Waar kan bestaande ruimte beter worden benut? En op welke strategische locaties is uitbreiding of nieuwe ruimte nodig?

Alleen door die keuzes tijdig en in samenhang te maken, kunnen de ambities voor duurzamer goederenvervoer en een circulaire economie ook daadwerkelijk ruimtelijk worden gefaciliteerd.

Meer weten?

Het volledige onderzoeksrapport lees je hier.

Wil je meer weten over het onderzoek of over de ruimtelijke mogelijkheden voor watergebonden bedrijvigheid? Neem contact op met Henry de Vaan, senior adviseur werklocaties & economies, Henry.de.vaan@movares.nl