De grote binnensteden van de Randstad hebben hun dominante positie als winkel- en verblijfsbestemming heroverd. Tegelijkertijd staat een groot deel van de middelgrote centra onder druk. Dat blijkt uit het Koopstromenonderzoek Randstad 2025 (KSO2025), een grootschalig onderzoek naar het koop- en bezoekgedrag van consumenten.

Movares voerde het onderzoek uit samen met Ipsos I&O en Sweco, in opdracht van de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht. Binnen het onderzoeksteam waren we verantwoordelijk voor een belangrijk deel van de analyse en duiding van de onderzoeksresultaten en zijn we mede-auteur van het eindrapport.

Het onderzoek laat zien dat de coronapandemie geen structurele breuk heeft veroorzaakt in het consumentengedrag. In plaats daarvan zetten bestaande trends zich voort: de retailmarkt krimpt, consumenten worden kritischer en centra moeten zich duidelijker onderscheiden.

Retail krimpt, concurrentie neemt toe

Een van de belangrijkste conclusies uit het onderzoek is dat de detailhandel als geheel krimpt. Tussen 2021 en 2025 groeide de bevolking van de Randstad met 3,7 procent, terwijl het aantal winkels in dezelfde periode met 8 procent afnam en het totale winkelvloeroppervlak met 3 procent daalde. Deze ontwikkeling is het sterkst zichtbaar in recreatieve sectoren zoals mode, sport en luxeVoor gemeenten en centrumgebieden betekent dit dat keuzes over de toekomst van winkelgebieden steeds belangrijker worden.

Herstel van de winkelhiërarchie

Tegen de achtergrond van deze krimp is het herstel van de grote binnensteden opvallend. Steden als Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht trekken weer duidelijk meer bezoekers en bestedingen naar zich toe.De aantrekkingskracht van deze centra zit niet alleen in het winkelaanbod, maar vooral in de totale beleving: de combinatie van winkels, horeca, cultuur en een aantrekkelijke openbare ruimte.

Middelgrote centra onder druk

Voor veel middelgrote centra is de situatie lastiger. Vooral centra in de nabijheid van grote steden verliezen marktaandeel. Ze missen enerzijds de omvang en belevingswaarde van de grote binnensteden en anderzijds het gemak van kleine buurt- en wijkcentra. Toch laat het onderzoek zien dat sommige middelgrote centra zich succesvol weten te onderscheiden. Centra die investeren in een duidelijk profiel, kwaliteit van de openbare ruimte en een goede functiemix weten hun positie beter te behouden.

Online groei stabiliseert

Het beeld van steeds sneller groeiende online bestedingen blijkt genuanceerder dan vaak wordt gedacht. In sectoren zoals mode en sport blijft online belangrijk en groeien online bestedingen nog steeds sneller dan fysieke.In andere sectoren, zoals dagelijkse boodschappen en een deel van de doelgerichte aankopen (bijvoorbeeld doe-het-zelf en tuin), groeien de fysieke bestedingen juist harder. Consumenten kiezen steeds bewuster het kanaal dat het beste past bij hun aankoop.

Horeca verandert van karakter

Ook in de horeca is een duidelijke verschuiving zichtbaar. De sterke groei van het aantal horecazaken is afgevlakt, maar binnen het aanbod verandert veel. Traditionele cafés en restaurants maken vaker plaats voor concepten gericht op snelheid en gemak, zoals fastfood en bezorgconcepten.Opvallend is dat deze ontwikkeling niet alleen zichtbaar is in binnensteden, maar ook in buurt- en wijkcentra.

Investeren in kwaliteit loont

Het onderzoek laat zien dat investeringen in de kwaliteit van de openbare ruimte direct effect hebben op de waardering van bezoekers. Centra die investeren in vergroening, verblijfskwaliteit en klimaatadaptatie krijgen significant hogere rapportcijfers van bezoekers.Dit onderstreept dat de aantrekkelijkheid van een centrum steeds meer wordt bepaald door de totale kwaliteit van het gebied, en niet alleen door het aantal winkels.

Van onderzoek naar toepassing

De resultaten van het Koopstromenonderzoek bieden gemeenten, provincies en centrumorganisaties belangrijke inzichten voor toekomstig beleid. Movares gebruikt de uitkomsten onder andere bij:

• visies en strategieën voor binnensteden en winkelgebieden
• detailhandels- en centrumbeleid
• mobiliteits- en bereikbaarheidsonderzoeken
• analyses van koopstromen en verzorgingsgebieden

Door data-analyse te combineren met ruimtelijke en mobiliteitskennis helpt Movares overheden bij het maken van onderbouwde keuzes voor vitale centrumgebieden.

Bekijk hier de resultaten van het onderzoek.