De Singel van Zwolle staat aan de vooravond van een transformatie. Uitgangspunt is een gastvrije, leefbare en bereikbare binnenstad. Movares (voorheen BRO) leverde voor deze planvorming een belangrijke bouwsteen, namelijk de ‘economische effectenanalyse’ van de mobiliteitsmaatregelen. Dit onderzoek geeft op basis van data inzicht in de te verwachten economische effecten van de mobiliteitsmaatregelen in en rond de binnenstad van Zwolle. Dit onderzoek bouwt voort op kennis, ervaring en data uit het landelijke Verplaatsings- en bestedingsonderzoek en het Koopstromenonderzoek Oost-Nederland 2023.

Kiezen of delen: de strijd om de ruimte

Zwolle heeft net als veel andere binnensteden in Nederland te maken met grote ruimtelijke opgaven. De komende jaren komen er circa 10.000 woningen in Zwolle bij, waarvan circa 3.000 in en rond de binnenstad. Ook in de regio zijn veel woningbouwplannen. De verzorgingsfunctie van de Zwolse binnenstad is groot en neemt toe. Het bezoekerspotentieel van de binnenstad neemt daardoor fors toe. Het functieprofiel van de binnenstad verschuift. Waar vroeger de winkelfunctie dominant was, worden cultuur, horeca en maatschappelijke diensten steeds belangrijker voor de binnenstad. Van koopmachine naar moderne agora.

Een drukkere stad met meer mensen en meer functies vraagt om keuzes in de openbare ruimte en de mobiliteit. Niet alles kan meer. De ruimte is schaars. De auto en samenhangende infrastructuur is momenteel een grote ruimtevrager in en rond de binnenstad. Dat uit zich in de aanwezigheid van straatparkeren binnen de Singel, parkeergarages binnen en buiten de Singel en het bijbehorende wegennet. Door de ruimteclaim van de auto te verkleinen ontstaat ruimte voor groen, water, bewegen, cultuur en verblijven. De voetganger en fietser krijgt meer ruimte. Het verblijfsklimaat wordt aantrekkelijker. Tegelijkertijd ontstaat de vraag wat het economische effect hiervan is. De binnenstad van Zwolle trekt immers veel bezoekers uit een groot verzorgingsgebied die met de auto komen. Ons onderzoek toont aan dat 66% van de bezoeken (voor mode aankopen) gedaan worden met de auto en dat deze goed zijn voor 71% in de totale omzet. Hoe krijgt Zwolle een toekomstbestendige balans in ruimteclaims?

Optimaliseren van ruimteclaims, óók ten gunste van de economie

Het onderzoek beschrijft verschillende Zwolse tendensen die in de toekomst zullen zorgen voor nog meer autobezoekers. Denk aan groei van het aantal inwoners, sterkere oriëntatie op binnenstad Zwolle vanuit de regio (door krimp aanbod eigen kern), groei verzorgingsgebied binnenstad Zwolle, groei aantrekkelijkheid en diversiteit aanbod binnenstad Zwolle en niet-dalend autobezit in kleine kernen en landelijk gebied. Vanwege de relatief lange reistijd zal de auto voor veel bezoekers het enige logische alternatief blijven. Inwoners van Zwolle komen al in hoge mate te fiets en te voet. Het openbaar vervoer is voor veel kernen in de regio geen reëel alternatief. Bereikbaarheid voor bezoekers die met de auto komen blijft voor de binnenstad daarom ook in de toekomst van essentieel (economisch) belang.

Gemeente Zwolle kiest voor het transformeren van de Singel, maar ook voor het versterken van de algehele bereikbaarheid. Autobezoekers worden in de visie opgevangen in zogenaamde ‘centrumhubs’. Dit zijn parkeerlocaties aan de randen van binnenstad op loopafstand. De komende jaren wordt geïnvesteerd in zowel de kwaliteit als kwantiteit van deze centrumhubs, evenals aantrekkelijke en logische voetgangersverbindingen tussen deze hubs en de voorzieningen in de binnenstad. De Singel van Zwolle moet daaraan gaan bijdragen.

Het Ontwikkelprogramma Stadshart van gemeente Zwolle houdt rekening met de samenhang der dingen. Maatregelen worden niet alleen genomen van klassieke verkeerskundige principes, maar juist vanuit een bredere visie op de toekomst van de binnenstad. In economische zin betekent dit niet alleen beschermen wat je nu hebt, maar ook rekening houden met de toekomstige economie van de binnenstad. Een transitie die bovendien al langer gaande is. Zo zijn er door de jaren heen al diverse binnenstedelijke parkeerlocaties getransformeerd naar aantrekkelijke verblijfsgebieden, zoals bijvoorbeeld de Nieuwe Markt. Hier zaten vroeger doelgericht (met de auto) bezochte winkels en diensten. Inmiddels is het een bruisend horecaplein. Per saldo een forse verbetering voor zowel de leefbaarheid, de ruimtelijke uitstraling als de economie. Dit voorbeeld in het klein is wat de transitie van de Singel ook zal betekenen voor de gehele binnenstad.

Zwolle kiest niet voor minder autobereikbaarheid, maar kiest voor slimmer en efficiënter ruimtegebruik om autobezoekers ook in de toekomst te kunnen blijven faciliteren én gelijktijdig aantrekkelijker aanbod en openbare ruimte te creëren. Kortom, een visie die ruimteclaims meer in balans brengt.

Aandacht voor de uitvoering

De transitie van de Singel kost tijd en moet stap voor stap. Ons onderzoek geeft diverse aanbevelingen ten gunste van de economie.

• Monitoring van feitelijke bezettings- en capaciteitscijfers van de centrumhubs is essentieel om inzicht te krijgen in bezoekgedrag. Transparante en zorgvuldige communicatie daarover is belangrijk richting ondernemers, vastgoedeigenaren, bewoners en andere belanghebbenden om draagvlak te houden bij ingrijpende veranderingen.
• Heldere communicatie naar bezoekers is misschien nog wel belangrijker. De bereikbaarheidservaring moet logisch, gemakkelijk en efficiënt zijn. Dit is een randvoorwaarde voor een aantrekkelijke binnenstad. Denk aan fysieke maatregelen (analoog parkeerverwijssysteem, bebording, logische looproutes en bijpassende openbare ruimte) als digitale maatregelen (communicatie online, digitaal parkeerverwijs- systeem, apps, etc.).
• Spreiding van parkeercapaciteit rond de binnenstad blijft een aandachtspunt. Dit is in Zwolle al redelijk goed op orde, maar verschuivingen in bereikbaarheid kunnen om actie vragen. Door bezoekers logisch te spreiden, kan de doorbloeding van de binnenstad beter op gang komen. Dit is goed voor combinatiebezoeken en zorgt er voor dat alle ondernemers profiteren van bezoekers aan de binnenstad.
• De volgordelijkheid van maatregelen in de tijd is ook van belang. Voorkomen moet worden dat bezoekers (met de auto) afhaken. De aanbeveling is om in de uitvoering eerst het ‘zoet’ op orde te hebben, alvorens het ‘zuur’ in werking treedt. Kortom, eerst zorgen dat de parkeercapaciteit in de centrumhubs voldoende is, dat de routing en spreiding op orde is en dat de looproutes aantrekkelijk zijn. Daarna kunnen parkeermogelijkheden binnen de Singel stapsgewijs worden afgebouwd. Uiteraard is de praktijk en uitvoering hiervan complex. Tijdelijke verkeerscapaciteit is ook een optie om het ‘zoet’ op orde te houden, terwijl al gewerkt wordt aan het ‘zuur’ (terugdringen bepaalde parkeerlocaties).
• Investeer in meer en kwalitatief goede fietsparkeermogelijkheden voor bezoekers, met een goede spreiding door de binnenstad.
• Investeer in samenwerking. Plan een vast periodiek overleg tussen de gemeente en het ZwolleFonds, waar samen de resultaten van monitoring besproken worden. Tijdens dit overleg kan ook de voortgang van het beleid besproken worden. Het ZwolleFonds heeft de taak om dit terug te koppelen met de achterban. Gemeente moet financiële middelen en ambtelijke capaciteit voor de mobiliteitstransitie langjarig vastzetten om te voorkomen dat de transitie niet in volledige vorm tot uitvoering kan komen of spaak loopt (onvoldoende ‘zoet’, te veel ‘zuur’).

Het onderzoek van Movares heeft ons als gemeente laten zien dat we ons beleid ten aanzien van de mobiliteitsmaatregelen rondom het centrum op orde hebben en dat we een goede weg inslaan, ook als het gaat om het op peil houden van ons economisch potentieel in de stad. Daarnaast heeft het ons een paar waardevolle inzichten gegeven in hoe we dit nog beter kunnen vormgeven.”- Sabine den Hertog, projectmanager gebiedsontwikkeling gemeente Zwolle.

Tot slot: Zwolle geeft het goede voorbeeld

Wij zijn van mening dat gemeente Zwolle in samenwerking met het ZwolleFonds het goede voorbeeld geeft van toekomstgericht mobiliteitsbeleid dat rekening houdt met de economische effecten. Het vasthouden van de status quo in binnensteden is niet toekomstbestendig. Binnensteden veranderen nu eenmaal en dat is maar goed ook! Die stap heeft gemeente Zwolle met de ‘Visie Singel van Zwolle’ gezet. Met deze visie komen aanbod, openbare ruimte en mobiliteit meer in balans met als doel een aantrekkelijke, leefbare én economisch vitale binnenstad.