Bij archeologisch onderzoek weet je vooraf nooit wat je zult aantreffen. Soms zijn het vooral bouwresten, soms levert een opgraving een onverwachte blik op het dagelijks leven van eeuwen geleden. Tijdens een recent onderzoek aan het Achterom in Lemmer, uitgevoerd in opdracht van de gemeente De Fryske Marren vanwege de aanleg van een waterberging, beleefde ons team Archeologie zo’n bijzonder moment.

Tijdens de werkzaamheden bleek zich onder het maaiveld een gedempte watergang te bevinden. Deze liep dwars door het werkgebied en bleek rijk aan vondstmateriaal. Tussen de vele objecten die tevoorschijn kwamen, viel één vondst direct op. Een ivoren stokje van slechts 8 centimeter lang, versierd met puntcirkels. Klein van formaat, maar groot in mysterie.

Een luxe stuk uit de Middeleeuwen?

Het stokje wijkt af van het merendeel van de vondsten uit deze opgraving, die vooral uit de 17e en 18e eeuw dateren. Het materiaal en het fijne decor wijzen namelijk op een mogelijk middeleeuwse oorsprong.

Ivoor was in die tijd een kostbaar materiaal, vaak afkomstig uit Noord-Europa. Walrussen vormden een belangrijke bron; hun slagtanden werden door handelaren verhandeld langs de kusten van de Noordzee. Dat maakt het goed denkbaar dat dit staafje ooit heeft toebehoord aan iemand met aanzien of een specifieke ambachtelijke rol.

Details als materiaal, afwerking en slijtage zijn essentieel bij het plaatsen van een vondst in haar historische context. Ze geven net dat beetje extra informatie dat een object betekenisvol maakt.

Maar waar werd het voor gebruikt?

Een eerste verkenning onder specialisten leverde geen definitieve uitleg op, maar wel interessante theorieën:

• Speelelement: In oude publicaties zijn vergelijkbare ivoren of benen staafjes gevonden in Friese terpen, aangeduid als ‘spelelementen’ uit de vroege Middeleeuwen.
• Maatstokje voor netten: Lezers van de Leeuwarder Courant herkenden het als hulpmiddel bij het breien van visnetten. Zo’n stokje helpt om de maaswijdte gelijk te houden — een herkenbaar gebruik in een historische havenplaats als Lemmer.
• Andere mogelijkheden: De opvallende glans en slijtageplekken vragen om nader onderzoek. Ze kunnen hints geven over langdurig gebruik of een specifieke handeling.

Bij Movares betrekken we bewust zowel literatuur, lokale kennis als publieksreacties bij dit soort vraagstukken. Archeologie is tenslotte het samenleggen van puzzelstukjes uit verschillende bronnen.

Vervolgonderzoek

Om meer duidelijkheid te krijgen, wordt binnenkort microscopisch gebruikssporenonderzoek uitgevoerd. Daarmee kunnen piepkleine beschadigingen zichtbaar worden die verraden hoe een object is vastgehouden, gedraaid of belast. Hopelijk brengt dit ons dichter bij het echte verhaal achter het stokje van Lemmer.

Benieuwd naar meer archeologische projecten?

Het werk van team Archeologie laat zien hoeveel verborgen geschiedenis er nog onder onze voeten ligt. Meer weten over deze en andere archeologische projecten van Movares? Neem contact met ons op of kijk bij Archeologie.